Marmara depreminden sonra koalisyon hükûmetinin çıkardığı yasayla Sosyal güvenlik sisteminde değişiklik yapılarak emeklilikte yaş şartı getirildi. EYT Derneği İzmir Şubesi Başkanı Doğan Türker durumu “Devletle bir anlaşma yapıyorsunuz ama devlet tek taraflı anlaşmayı feshediyor. 1999’da ülke depremin sancılarını yaşarken alelacele kademeli bir durum getirdiler. Bu da insanlara 3 ila 17 yıl mağduriyet olarak yansıdı” sözleriyle anlattı
Sercan Engerek
Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) ile ilgili yeni yasama
döneminde TBMM’de görüşülmesi planlanan üç farklı emeklilik önerisi gündeme
geldi. Sorun hâlâ çözülemediği için mağduriyetlerinin devam ettiğini belirten EYT
Derneği İzmir Şube Başkanı Doğan Türker, “Pek çok insan emekli olmak için yaşı
bekliyor. Eğer işten çıkarıldıysa belli bir yaştan sonra yeni iş bulması mümkün
olmadığı için hem evini geçindiremiyor hem kendisi de ailesi de ücretsiz sağlık
hakkından faydalanamıyor” dedi.
Sosyal Güvenlik Kanununda 8 Eylül 1999’da yapılan
değişiklikler nedeniyle sigortalıların emekli olacağı tarihler değişti. Yasa
öncesi sigorta primi ödenmeye başlandıktan sonra 5 bin gün ile erkekler 25,
kadınlar 20 yılı tamamladıklarında emekli olabilirken, 1999’da 4447 sayılı yasa
ile yaş koşulu getirildi. Yasada bir kişinin emekli olabilmesi kadınsa 58,
erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmasına bağlandı ve sigortalıdan 25 yılda 7 bin
veya 4 bin 500 günü tamamlaması istendi.
Emeklilik sisteminde yapılan değişiklik yetkililerce “ülke
bütçesini rahatlatacağı” iddiasına dayandırıldı. Yaş şartı ve prim günlerindeki
değişiklikle emekli olma süresinin uzatılmasından ise pek çok yurttaş olumsuz
etkilendi. 4447 sayılı yasa, sigorta girişi yasanın yürürlüğe girdiği tarihten
önce olanları da kapsadı. Yasanın geriye dönük olarak işlemesinin mağduriyet
yarattığını ifade eden sigortalılar haklarını savunmak amacıyla “Emeklilikte
Yaşa Takılanlar” adıyla bir dernek kurdu.
“Vatandaşların vicdanında yara açtı”
Anayasa Mahkemesinin (AYM) 23 Şubat 2001 tarihli kararında,
kadınlarda emeklilik yaşının 58, erkeklerde 60 olmasını kabul etmediğini
belirten bir rapor hazırlayan Emeklilikte Yaşa Takılanlar Derneği, yapılan
düzenleme ile kademeli sistem getirildiğini bildirdi.
5 milyon 404 bin kişinin EYT’li olduğu bilgisi verilen
raporda “İlk işe başlama tarihine göre emekli olacağını bilen milyonlarca
çalışanın emekli olacağı tarihin değişmesi büyük mağduriyetler doğurmuştur.
Emekli olacağı yaştan 5 yıl, 8 yıl, 13, 15 yıl daha geç emekli olmak başlı
başına mağdur olmaktır. Yapılan değişikliklerin geçmişe dönük olarak uygulaması
vatandaşların vicdanında yara açmıştır” denildi.
Yasa çıkarsa 700 bin kişi hemen emekli olacak
EYT Derneği İzmir Şubesi Başkanı Doğan Türker, EYT ile
ilgili düzenleme yapıldığında sigorta giriş tarihleri ve prim gün sayıları
itibariyle 700 bin civarında insanın emekli olabileceğini söyledi.
Devlet memurunun da fabrikada çalışan işçinin de yasadan
etkilendiğini ifade eden Türker, binlerce insanın mağdur olduğunu belirtiyor. Mevcut
durumu bir örnekle anlatan Türker, “45 yaşında... 1999’dan önceki yasaya göre
gününü doldurmuş ama ancak 10 sene sonra emekli olabilecek” diyor.
Türker, emeklilikle yaşa takılan insanların işsiz kaldığı ve
yeni bir iş bulamadığında sağlık hakkından da faydalanamadığını söylüyor. “GSS
primini ödeyemediği sürece ne kendisi ne ailesi sağlık hizmeti alabiliyor. Üç
kişilik bir ailenin GSS primi 230 lirayı buluyor” diyor. Türker şunları ifade
ediyor:
“Vatandaş olarak ben yıllarca prim ödemişim. Vergimi
vermişim. Şimdi deniliyor ki hastaneye gitmek için para vermek zorundasın”. Yaş
nedeniyle devlet emekli etmiyor. Ama yaşı geçkin olduğu için iş veren de iş
vermiyor. Bugün devlet bile yaşı otuzu geçeni işe almıyor. Özel sektörü siz
düşünün.”
“Çift dikiş” eleştirisi
Türker, erken emekli olacakların başka işlerde çalışarak
‘çift dikiş’ yapacağı yönündeki eleştirileri ise şöyle yanıtladı: “Devlet
memuru veya yüksek statülerde çalışanlar yasal düzenleme yapılıp hakkını almak
istiyor ama hemen emekli olmak istemiyor. Bunun nedeni Türkiye’de şu an açlık
seviyesinin bile çok altında, bin lira olan emekli maaşı.”
“Metalde yaşlı işçi çalıştırmıyorlar”
Birleşik Metal-İş Sendikası İzmir Şube Başkanı Ali Çeltek konuyu
“hukuk skandalı” olarak değerlendiriyor. “Bütçe yeterli olmadığı gerekçesiyle
insanlar erken yaşta emekli olmasınlar diye kademeler getirilerek işçilerin
kazanılmış olan hakları geri götürüldü. Hiçbir yerde kazanılmış haklar geri
gitmez” diyen Çeltek şöyle konuşuyor:
“Benim hem birey hem de sendika şube başkanı olarak karşı
çıktığım konu işçilerin iş güvencelerinin olmaması. İşçilerin işlerinin
sürekliliği yok. Şöyle ifade etmeye çalışayım. Bugün patronlar fabrikalarda
işçi çalıştırıyorlar. İşçilerin en verimli olan çağları 20 ile 35 yaş arası.
Teknik becerileri olanlar da ise en verimli yaş 35-45 arası dönem. Ama bugün
fabrikalarda, mesela metal sektöründe, iş verenler yaşlı işçi çalıştırmıyorlar.
Bununla beraber bugün emeklilik hakkı elinden alınmış olan bir insan işsiz
kalınca sağlık hizmetlerinden yararlanamıyor. Evine ekmek götüremiyor. Devletin
elinde her türlü uzman var. Bu meseleyi adaletli bir şekilde ortaya çıkartıp
hakkaniyetli bir dağılım yapması gerekiyor.”
Kendisinin sigortalılık sürecinde 1985 yılından beri prim
ödendiğini sözlerine ekleyen Çeltek, yasa çıkmadan önceki şartlara göre 2010’da
emekli olması gerektiğini ifade ediyor.
Yeni yasama döneminde TBMM’de görüşülecek
EYT Derneği tarafından hazırlanan raporun Cumhurbaşkanlığına
sunulduğu öğrenilirken, Sosyal Güvenlik Komisyonu Başkanı Ali Duman, konunun
çözülmesi için TBMM’ye verilen tekliflerde üç farklı modelin öne çıktığını
duyurdu. Öneriler hakkında bilgi veren Duman yasa tekliflerine göre yöntemleri
sıraladı:
İlk yöntem: Kadın için 50, erkek için 55 yaşını
doldurmuş ve en az 3 bin 600 gün hizmeti bulunan çalışanları dikkate alıyor. Teklif
2019 yılı içinde kabul edilirse, 1969 yılı ve öncesinde doğan 3 bin 600 günlük
(10 yıl) hizmeti bulunan kadınlar ile 1964 yılı ve öncesinde doğmuş ve 3 bin 600
gün hizmeti olan erkek çalışanları kapsamış olacak. Buna göre, SGK ilk giriş
tarihleri 8 Eylül 1999 ve öncesinde olsa dahi bu tarihlerden sonra doğanlar
faydalanamamış olacak.
İkinci yöntem: 2019 yılında bu teklif kabul edilirse,
SSK için 5 bin 975 güne kadar hizmetin dolmuş olması, Bağ Kur ve Emekli Sandığı
için ise kadınlarda 7 bin 200 günün erkeklerde ise 9 bin günlük hizmetin
tamamlanmış olması gerekecek. Ancak erkek sigortalılardan 1994 yılından sonra
ilk defa çalışmaya başlayanlar çalışma süresi açısından faydalanamamış olacak.
Üçüncü yöntem: 8 Eylül 1999 ve öncesinde ilk kez SGK
kapsamında çalışmaya başlayan herkesin kadın ya da erkek çalışan ayrımı
yapılmadan 5 bin günlük hizmet ile emekli olması gerçekleşebilecek. EYT kabul
edilen herkesi kapsamış olacak. Teklif kabul edilirse, 4 bin 447 sayılı yasaya
göre hak kaybına uğramış herkesin yasadan faydalanabilmesi için kanunun 25 yıl çalışma
süresi açısından 8 Eylül 2024 tarihine kadar geçerli olması gerekecek.
Bu haber, ilk olarak 27 Eylül 2019'da Ticaret gazetesinde yayımlanmıştır.
