SERCAN ENGEREK
Medyanın dijital dönüşüme uğramasıyla haberlerin okura ulaştığı araçlar değişip gazetenin yerini haber siteleri, telefon uygulamaları, dijital yayın/sosyal medya platformları (YouTube, Instagram, X, Facebook) alırken; dijitalleşmenin habercilik için büyük olanaklar yarattığı savunulmuştu.
Dijitalleşmenin başlamasıyla birlikte haberin okura
ulaştırılması kolaylaştı; matbaaya, kâğıda, matbaa işçiliğine, dağıtım
bayilerine, ışıltılı stüdyolara, pahalı cihazlara, büyük binalara ihtiyaç ortadan
kalktı. Fotoğraf çekmek için filme, fotoğraf basmak için filme banyo
yaptırmaya, kamera için sık sık kaset almaya, olay yerinden aktarmak için canlı
yayın araçlarına gerek yok artık. Televizyon evin köşesinde hâlâ dursa da
karasal yayın dönemi sona erdi, uydu, yayıncılığın merkezi olmaktan çıktı;
haber videoları, canlı yayınlar YouTube gibi yayın araçlarından izleniyor.
Dolayısıyla yayın maliyeti de ortadan kalktı.
Haberin halka ulaştırılmasındaki maliyet büyük oranda
azaldı. Bugün haberi okura ulaştırmak için "küçük" bir kaynakla
"site" kurmak yetiyor. Örneğin bir gazeteci için blog açıp haberi
oradan okura ulaştırmanın, sosyal medya platformlarından haberi, haber
videosunu doğrudan paylaşmanın maliyeti yok.
Ama habercilik pahalı! Çünkü gazetecilik profesyonel bir
meslek! Dijitalleşmeyle birlikte araçların değişmesinin sağladığı olanaklarla
haberin okura ulaştırılması farklı, habercilik farklı... Profesyonel bir meslek
olan gazetecilikte haberi ortaya çıkarmanın, yazılı medya içinse haber
yazmanın, görsel-işitsel medya içinse haber kurgulayıp yayımlamanın bir
maliyeti var.
İşinizi titizlikle yapmanın derdinde bir gazeteciyseniz bu
maliyet, ekipmandan sahaya ulaşım masrafına dek birçok gider kalemini kapsar.
Olayın olduğu yere ulaşmak için aracınızın olması, araç için alacağınız yakıt
sürekli gider kalemlerinden biridir. Haber videolarını çekmek için
kullandığınız kamera, mikrofon, tripot, dron ve benzeri araçları, kurgu
bilgisayarısını bir kez edindiğinizde uzun bir süre kullanabilirsiniz ama bu araçları
satın almak daha en başta önemli bir kaynak gerektirir.
Haberciliğin diğer gider kalemi de ofis kirası... Eğer iş o
noktaya gelip medya şirketi kurarak yola devam ederseniz daha başka giderler de
buna eklenir ama diyelim ki başlangıçta "home ofis" çalışıyorsanız,
yazılı habercilik yapmak için web sitesini de açtınız, peki mesleği icra eden
gazeteci olarak yaşamınızı nasıl idame ettireceksiniz? Taş mı yesin
gazeteci!
Haber diye paylaşılanların yarısından fazlası çöp
Medya kurumunda hâlâ sağlıklı bir mülkiyet modeli
kurulabilmiş, gelir formülü bulunabilmiş değil. Haber hazırlamak, haber yazmak
maliyetli bir işken, medya ürünü olan haberin okur tarafından takip edilmesi
bedava.
Dijital dönüşüm başladı, medya demokratikleşiyor muydu?
Google gibi şirketlerin, sosyal medya platformlarının tekel olduğu âlemde
nasıl?
Haber siteleri, Google ve çeşitli arama motorlarında,
telefon uygulamalarında görünüyor, haberler X'ten, Instagram'dan filan takip
edilebiliyor ya, kimler kâr ediyor bu işten?
Gazetecilik; Google'ın, sosyal medya araçlarının pençesinde.
İşte Google bir algoritma değişikliği yapıyor, haber sitelerinin
"tıklanma" sayısı dibe vuruyor. Profesyonel bir meslek olan
gazetecilikte yazım dili, Google'ın "keyfine" göre değiştiriliyor.
Katliama katliam, cinayete cinayet, uyuşturucu baronuna uyuşturucu baronu
diyemiyorsunuz. Haberin Google'da öne çıkma, "okunma" kaygısı
nedeniyle belli kelimeleri kullanamıyorsunuz. Keza X, Instagram, Facebook gibi
haberleri paylaştığınız sosyal medya platformları da öyle.
Ayrıca haber siteleri, haber metinlerinin linkleri Google'da
öne çıksın, o haber görünür olsun diye "bot basıyor." Okur ya da
takipçi sayısını artırmak için hemen her haber sitesi yapıyor bunu; siteler
bunun için ayrıca bütçe ayırıyor. Görünür hâle gelen haberler daha çok kişiye
ulaşıyor, daha çok "tıklanıyor" ama bu dijital medyada karşınıza
çıkan her "içerik" için yapılıyor. Karşınıza çıkan her
"haber", haber değil! Haber diye paylaşılanların yarısından fazlası
çöp!
Örneğin berbat bir web sitesi "haber sitesi" diye,
liyakatsiz kişiler de kendilerini gazeteciyim diye bu şekilde kolayca
pazarlayabiliyorlar. Salt bülten yayımlayıp belediyelerin, şirketlerin,
kişilerin halkla ilişkiler (PR) faaliyetini yapan binlercesi var böyle. Nam
budalası cahiller kendini gazeteci zannediyor.
Şunu bilmek gerekir ki gazetecilik ne Google'daki tıklanma
ne de sosyal medya platformlarındaki takipçi, beğeni, yeniden paylaşma
sayılarından sorulur. Ne Google ne de sosyal medya platformları bir haber
metnini değerlendirmede kriter olabilir. Gazetecilik gazeteciliktir.
Kamuoyu haber metnine, haber linklerine ya Google ya da
sosyal medya üzerinden erişiyor. Burada temel kıstas haberin takip edildiği
haber sitesinin ve haberi yayımlayan gazetecinin güvenilir olmasıdır. Yoksa
ortalık doğruluğu teyit edilmemiş enformasyon, yanlış bilgi, baştan savma ve
Türkçenin katledildiği, hiçbir habercilik kuralına uymayan, etiğe aykırı
pespaye metinlerlerle, yazılarla, videolarla dolu. Yapılan manipülasyonlar da
işin cabası.
Teknoloji devleri kârını katılıyor, haber medyası
fakirleşiyor
Bu tabloda kârlı çıkan kim? Google'ın geliri 2024'te 348,16
milyar dolara ulaştı. Google'ın gelirinin büyük bir kısmı, 264,59 milyar dolar
ile reklam gelirlerinden oluşuyor. Haber medyasının aktif olarak kullandığı
sosyal paylaşım platformlarından Facebook, 2024 yılında 62,3 milyar dolar gelir
elde etti; bu da bir önceki yıla göre yüzde 59'luk bir artış anlamına geliyor.
Instagram'ın geliri ise 2024'te 66,9 milyar dolara çıktı. 2025'in ilk dokuz
ayında 2 milyar dolar gelir elde eden X (Twitter) de gelirlerinin yüzde 68'ini
reklamlardan elde etti.
Milyar dolarların konuşulduğu "teknoloji"
dünyasında platformları aktif olarak kullanan haber medyası Facebook,
Instagram, X'ten gelir elde edebiliyor mu? Her gün binlerce paylaşım, binlerce
kez dokunulan beğeni, yeniden paylaşma butonu... Takipçi açısından elbette
sorun yok ama "var olmayı" Facebook, Instagram ve X'te görünürlüğe
bağlayan medya, bu platformlardan sunduğu haber metinleri, haber videoları,
makaleler, araştırmalar üzerinden hiçbir gelir elde edemiyor.
Haber medyası "etkileşimi" artırıp sosyal paylaşım platformları reklamlar üzerinden kârını devasa boyutlara çıkarırken, haber medyasının kurumları fakirleşiyor, hatta yok oluyor!
